fa بررسی تحولات شهر اسفراین کهن در دوره‌ی اسلامی با تأکید بر ساختار فضایی باستان شناسی Archeology پژوهشي Research <span dir="RTL" style="letter-spacing:-.2pt;"><span style="font-family:irlotus;"><span style="font-size:12.5pt;">اسفراین یکی از شهرهای خراسان بزرگ است که بر سر شاهراه مهم ارتباطی شرق به غرب قرار دارد. بزرگ‌ترین و اصلی‌ترین استقرار باستانی این منطقه بقایای شهر اسلامی اسفراین کهن است که در سده‌ی اخیر به نام شهر بلقیس معروف شده است. شهر اسفراین کهن در سه کیلومتری جنوب شهر اسفراین کنونی قرار دارد و مساحتی بالغ بر 200 هکتار را شامل می‌شود و شامل فضاهای قدیمی مانند ارگ حکومتی، شارستان، بخش‌هایی از حصار شهر، خندق، منار تپه، ربض و</span></span></span><span style="letter-spacing:-.2pt;"><span style="font-family:irlotus;"><span style="font-size:12.5pt;"> <span dir="RTL">غیره است. متأسفانه بیشتر تأسیسات داخلی شهر به دست کشاورزان تسطیح شده و در زیر خاک مدفون است. با کاوش‌های باستان‌شناسی سال‌های اخیر بعضی از این تأسیسات از زیر خاک بیرون آمده‌اند. مباحث مرتبط با مطالعات تاریخ شهرها و بررسی علل شکل‌گیری، گسترش و افول آن‌ها از با اهمیت‌ترین موضوعات دوران تاریخی و اسلامی به شمار می‌آید. بنابراین، بررسی ساختار فضایی شهر نشان‌دهنده‌ی تمام عواملی است که در به وجود آمدن، شکل‌گیری و افول آن نقش داشته است و می‌تواند از عوامل محیطی، اقتصادی، اجتماعی، سیاسی&nbsp; و نظامی تأثیر گرفته باشد. مقاله‌ی حاضر با هدف شناسایی عوامل مؤثر در ساختار فضایی شهر اسفراین بر آن است با استفاده از روش توصیفی ـ تحلیلی با کمک منابع مکتوب و داده‌های باستان‌شناسی به شناخت و تحلیل روند شکل‌گیری، گسترش و افول شهر اسفراین کهن (بلقیس) بپردازد. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که شالوده‌ی اصلی این شهر در دوره‌ی ساسانی بنیان شده و عوامل طبیعی، ماهیت اجتماعی ـ اقتصادی و سیاسی عامل اصلی شکل‌گیری و رشد و توسعه‌ی این شهر در دوره‌ی اسلامی بوده است؛ اما از دوره‌ی تیموری به بعد عامل نظامی به خصوص حملات ازبک‌ها و افغان‌ها تأثیر بسزایی در افول و از بین رفتن ساختار فضایی این شهر داشته است.</span></span></span></span> <span class="fontstyle0">Esfaryn is one of the major cities in Khorasan, which is located on<br> communication the east-west. One of the major cities of the Islamic period<br> in North Khorasan is the city of Esfarayn. The largest and most ancient<br> settlement of this area is the remnants of the Islamic city of old Esfarayn, It<br> is known as the Belgique city in the last century. The town of old Esfarayen<br> (Belghis) is located three kilometers south of the present-day Esfarayn and<br> covers an area of 200 hectares, and includes old spaces such as the castle,<br> tower, downtown, ditch and Tape Monar. Unfortunately, most of the inland<br> infrastructure is flattened by farmers and buried under the soil. Some of<br> these architectural structures have been discovered in archaeological<br> excavation. Studies of the history of cities and the study of the formation,<br> expansions, and decline of them are from the most important issues of<br> historical and Islamic period. Therefore, studying the spatial structure of the<br> city reflects all the factors that played a role in its formation, formation, and<br> decline. This paper aims at identifying the effective factors in the spatial<br> structure of Esfarayen city by using the descriptive-analytical method with<br> the help of written sources and archaeological data to identify and analyze<br> the process of formation, expansion, and decline of the city of Esfarayn<br> (Balqis). The results of this research show that the main foundation of this<br> city was based on the Sassanid era and the natural factors and socioeconomic and political of the city were the main factors in the development<br> of this city in Islamic periods, But since the Timurid period, the military factor,<br> especially the attacks of Uzbeks and Afghans, has had a profound impact on<br> the deterioration of the spatial structure of the city.</span> ساختار فضایی, توسعه‌ی شهری, اسفراین کهن, اسفراین, ساسانی, دوره‌ی اسلامی, افغان‌ها. Urban Development, Space structure, Esfaraen, Belqise, Sasanian era 51 74 http://urbanhistory.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-50-1&slc_lang=fa&sid=1 بیتا سودائی 1003194753284600104 1003194753284600104 No محمد محمدی 1003194753284600105 1003194753284600105 Yes